شکستن عادات قدیمی

به گزارش سایت خوبو، راهکارهای ارائه شده برای ترک یک عادت کهنه یا ایجاد عادتی جدید در ظاهر بسیار ساده به نظر می‌رسند. معمولا راهنمایی‌ها برای تغییر عادات ذهنی به این شکل است:

عادت جدید را با توجه به انگیزه و علت آن در زندگیتان، بارها و بارها انجام دهید. به خودتان یادآوری کنید که باید آن را انجام دهید و البته از پاداش به خود غافل نشوید.

با این حال، سادگی این راهکارها فریبنده است. برخی تمایلات فیزیکی و بسیاری از عادات ذهنی، ما را در تله‌های خود گیر می‌اندازند. جلوگیری از عادات فیزیکی چندان دشوار نیست زیرا اگر یک هفته از یک عادت قدیمی دوری کنید، هوس آن در شما بسیار کمرنگ می‌شود. مشکل اصلی عادات درونی یا ذهنی هستند که عملکردی شبیه به اعتیاد دارند. عادتهای درونی نسخۀ جدیدی از ما می‌سازند و باعث می‌شوند که به آن تصویر ساخته شده از خود عادت می‌کنیم.

تصویرسازی ناخودآگاه ذهن

فرض کنید می‌خواهید سیگار کشیدن را ترک کنید یا عادت روزانۀ پیمایش بی‌دلیل گوشی را از زندگی حذف کنید. کار سختی است زیرا هنگامی که استرس دارید، بی‌اختیار به سمت سیگار کشیده می‌شوید. این ساز و کار مقابله با استرس است و در واقع نسخه‌ای از شماست که به مرور ذهنتان برای شما ساخته‌ است. بجای آن می‌توان عادتی تازه را پرورش داد. برای مثال هنگامی که دچار استرس می‌شوید، انگیزۀ پیاده‌روی را در ذهن تقویت کنید. به مرور نسخۀ جدیدی از عادتها و پاسخ به محرک‌ها در ضمیر شکل می‌گیرد.

برای فردی که می‌خواهد از خوردن گوشت دست بکشد و رژیم غذایی جدیدی مانند گیاهخواری را امتحان کند، چرخۀ ذهنی به همین شکل است. فرد باید اعمال و رفتارهای عقلانی را که علت آنها برایش مشخص است انجام دهد تا به عادت جدید خو بگیرد. ذهن به آرامی به سوی تصویر جدیدی که از خود می‌خواهید حرکت می‌کند.

افکار در مقابل احساسات

افکار با «مغز» و احساسات با «بدن» مرتبط هستند. وقتی فکری وارد ذهن می‌شود، مغز زنجیره‌ای از فرآیندها را شروع می‌کند. مغز به بدن سیگنال می‌دهد که مواد شیمیایی را آزاد کند تا به ما «احساسی» بدهد که مطابق با آن چیزی باشد که «فکر» می‌کنیم. هر فکری ترکیب شیمیایی منحصر بفردی برای خود دارد و مطابق با زندگی و محیط اطراف ما ساخته شده‌اند. این پاسخ شیمیایی بیشتر قسمتهای مغز ما را تحریک می‌کند تا افکار متناسب را برای تکمیل فرآیند شیمیایی مغز به وجود بیاورد. در نتیجه ما به چیزی «فکر» خواهیم کرد که آن چیز را «احساس» کنیم.

به زمانی فکر کنید که «احساس» خوشایندی ندارید، تلاش برای مثبت‌اندیشی در بیشتر مواقع کارساز نیست به زیرا چیزی که احساس می‌کنیم با آنچه که به آن فکر کنیم همسو نیست. روزانه محیط ما مدارهای مشابهی را در مغز به راه می‌اندازد و بر اساس آن افکار، احساس و سپس عمل می‌کنیم. در واقع ما در یک حلقه به دام می‌افتیم، در نتیجه ناخودآگاه به همان شیوۀ پیشین عمل می‌کنیم اما انتظار نتایج متفاوتی را داریم. وقتی نتایج یکسان است، فرد ناامید می‌شود و بیشتر احساس ناراحتی می‌کند. اندیشه و تعقل، تنها راه برای تغییر نحوۀ عملکرد مغز و در نتیجه تغییر واقعیت است.

چسبیدن به الگوهای قدیمی

الگوهای ذهنی که ما را در عادات قدیمی نگه می‌دارند با تصویر قدیمیِ ما از خودمان ارتباط تنگاتنگی دارند. چند نمونه را با هم مرور می‌کنیم:

• به خاطر اینکه استرس دارم، پس اشکالی ندارد که یک سیگار بکشم؛ بعدا آن را ترک خواهم کرد.
• چون مشتری دارم، پس حالا خوردن فست‌فود اشکالی ندارد؛ همیشگی نیست.
• همه چیز تقصیر آنهاست، زندگی‌ام را نابود کرده‌اند.
• کمی بعد کارم را انجام می‌دهم؛ اکنون می‌خواهم با تلفنم بازی کنم.””چند وقتی است که فراموش کرده‌ام ورزش کنم؛ البته که وقت زیاد است و نمی‌خواهم به آن فکر کنم.

و سرانجام، رهایی

هیچیک از این الگوهای ذهنی به خودی خود مشکلی ندارند. اما به روشنی واضح است که آنها ما را در مسیر و روش قدیمی انجام کارها نگه می‌دارند. اگر می‌خواهیم که از دستشان رها شویم، می‌توانیم تصویر قدیمی‌ای که از خودمان در ذهن داریم را با تصویر جدید جایگزین کنیم.
ما در بیشتر ساعات بیداری بصورت خودکار، کارها را انجام می‌دهیم. دلیل آن این است که بجای آنکه به مغزمان اجازه بدهیم که کنترل را بدست بگیرد، به بدنمان چنین اجازه‌ای می‌دهیم. ما بردۀ دستورات ناخودآگاه می‌شویم و زندگی روزمره تبدیل به «وضعیت بقا» یا «جنگ و گریز» می‌شود.  
این پاسخی بدوی از سوی مغز ماست که برای رویدادهای زندگی رومزه لازم نیست.

فراموش نکنید که هدف ما این است که کنترل را بدست بگیریم و در حالت خلاقانه کار کنیم. با انجام این کار، اصطلاحا سیم‌کشی مجدد مدارهای مغزی را آغاز می‌کنیم. در نتیجه مدار عصبی ما اتصالات تازه‌ای را به وجود می‌آورد و نتایج جدیدی می‌گیریم. با آگاهی از کارکرد مغز الگوهای قدیمی خود را می‌شکنیم و نسخۀ جدیدتر و برتری از خود می‌سازیم.

بیشتر بخوانید

راهکارهایی برای غلبه بر احساس گناه
سم‌زدایی ذهن از منفی‌گرایی
کنترل رفتارها و مهارتهای جدید زندگی
سه درس از افسانه‌های کلاسیک
روح شکوفه‌های گیلاس: تعالیمی برای دنیای مادی